Klik hier om af te drukken.


Eerste filmvoorstelling, dat was schrikken

Eerste filmvoorstelling

Slechts 35 mensen verzamelden zich in de Indische Salon van het Grand Café. Ze voelden zich aangetrokken door posters die de gebroeders Auguste en Louis Lumière in de stad ophingen. De eerste filmvoorstelling met tien korte films zouden ze gaan zien die 28ste december 1895.

Op het grote scherm komt een trein aanrijden. Het rijdt een station binnen richting het filmpubliek. Mannen in de zaal schreeuwen, vrouwen vallen flauw. De allereerste betaalde bioscooppresentatie is een feit. Dramatisch, spectaculair en een succes. Enkele weken later zijn er al 2500 tickets verkocht en telkens vullen de aanwezigen de zaal met hun enthousiaste geschreeuw.

Filmvoorstelling, een schrikervaring

De mensen schrikken van de trein die op ze afkomt. Die trein en de andere filmpjes kun je nog steeds bekijken op youtube. We zien een trein een station binnenkomen. Het rijdt niet eens recht op de wachtenden af. De gebroeders Lumière filmden het eenvoudig vanaf het perron. Maar het beeld was nieuw, vreemd en mensen waren niet gewend naar zulk bewegend beeld te kijken.

Ik kan me er iets bij voorstellen. Zeker na het zien van meerdere whatsapp berichtjes van de afgelopen tijd. Ik schrok daar zelf bij en duwde mijn mobieltje van me af als schrikreactie. Ik liet onderstaande filmpjes daarna anderen zien en constateerde bij hen eenzelfde reactie. Op een pc werkt het waarschijnlijk niet, dus lees dit bericht op je mobiel en bekijk dan deze video’s (wellicht ben je als gewaarschuwd mens al minder schrikachtig).

video_1 en video_2 (voor een optimaal effect het beste bekeken op smartphone)

Kijkconventie

De filmmaker met wie ik samenwerkte jaren geleden sprak altijd over kijkconventie. Het viel me pas echt op dat hij dat deed, nadat een film van ons in Noorwegen op een festival werd vertoond. We hadden een film gemonteerd zoals dat toen gebruikelijk was in Nederland, met redelijk snelle beeldwisselingen. De Scandinaviërs waren dat niet gewend. Zij hadden trage films met lange scènes.

‘Ze hebben een andere kijkconventie’, zei mijn toenmalige zakenpartner. Kijkconventie zou iets betekenen als wat je gewend bent als kijker. De flitsende snelle beeldwisselingen waren voor hen vreemd, legde hij uit. Waarschijnlijk is kijkconventie geen goed woord, maar het klinkt wel goed.

Beeldgewenning

Bij die eerste filmvoorstelling in 1885 kwam er nog iets bij. Die mensen waren nauwelijks gewend aan beeld. De werkelijkheid was voor hen het geschreven woord. Daarbij moesten ze zich zelf een beeldvoorstelling maken. Die gefantaseerde voorstelling werd hooguit geholpen door tekeningen en schilderijen. Dat waren echter ook interpretaties van de werkelijkheid.

Met fotografie kwam een een-op-een weergave van een werkelijkheid dichterbij. Pas bij bewegend beeld, van bijvoorbeeld die trein, werd het ineens heel echt. Een echtheid waar wij al een eeuw mee zijn grootgebracht. Wij schrikken hooguit als een regisseur een film slim heeft gemonteerd. Of van een filmpje op een klein schermpje. Dat laatste bevestigd het gelijk van McLuhan, het medium is nog steeds de boodschap.

Aanvullende informatie

Meer informatie