Kunststoffen (2)

na 1900

De meeste mensen vinden het verrassend dat de geschiedenis van kunststoffen al voor 1900 begint. Zij denken aan het produkt dat de Westerse wereld in de naoorlogse jaren overspoelde. Vanuit een bepaald gezichtspunt hebben ze gelijk, want de hierboven aangehaalde materialen zijn allemaal ontstaan uit natuurlijk materiaal. ‘Kunststoffen’ uit natuurlijk (biologisch) materiaal, dat is veranderd door chemische inwerking, heten halfsynthetische kunststoffen. Volledig door de mens gemaakte kunststoffen zijn synthetische kunststoffen. In principe worden alleen deze synthetische materialen kunststoffen genoemd. Pas in 1909 vond de tot Amerikaan genationaliseerde Belg Leo Beakeland de eerste synthetische kunststof uit. De chemici werkte in die tijd veel met fenol en formaldehyde. Leo Beakeland voegde deze twee stoffen bij elkaar en kookte ze onder hoge druk in een speciale ketel. Tijdens het afkoelen ontstond een hoornachtig, barnsteenkleurig materiaal dat hij, naar zichzelf, bakeliet noemde. Leo Beakeland was een ondernemer met waarschijnlijk een goed gevoel voor publiciteit, want in korte tijd veroverde bakeliet de wereld. Fabrikanten gebruikten het voor allerlei voorwerpen en produkten. De bekende Amerikaanse uitvinder Edison verving schellak door bakeliet bij het maken van grammofoonplaten. Kodak gebruikte het voor de huizen voor haar camera’s; er kwamen stoelen, biljartballen en telefoons van bakeliet. Direct na de uitvinding van Beakeland ontstond weer een vloed van nieuwe kunststoffen. De uitvinders wisten nu in welke richting ze moesten experimenteren. Het bleef bij experimenteren totdat de Duitse geleerde Hermann Staudinger de chemische opbouw van kunststoffen beschreef. Staudinger toonde in zijn theorie van de macromoleculen aan dat kunststoffen zijn opgebouwd uit ketens van kleine moleculen.

de wederopbouw

Na de 2e wereldoorlog stijgt de welvaart en daarmee groeit het idee dat alles voor iedereen verkrijgbaar moet zijn. Natuurlijke stoffen zijn niet altijd in grote hoeveelheid voorhanden. Er wordt daarom gezocht naar vervangingsmateriaal. Kunststof blijkt een goed alternatief, de grondstof is goedkoop en het uiteindelijke produkt heeft een lage prijs. Mede hierdoor wordt het snel populair. De machines voor het maken van kunststofprodukten zijn echter duur, evenals als de matrijzen (de vorm). Om het fabriceren van kunststof-produkten rendabel te maken moet er in grote hoeveelheden worden geproduceerd. Kunststof is dus niet zomaar goedkoop, zoals veel mensen denken, het wordt pas goedkoop bij massaproduktie. Deze massaproduktie zorgt in de naoorlogse jaren voor een explosie aan kunststof artikelen, die altijd veel goedkoper zijn dan de dezelfde produkten in hout, been of ivoor.

De kunststof-produkten werden, als we er nu op terugkijken, vaak in lelijke kleuren aangeboden. In de volksmond werden ze plastic- produkten genoemd. Een gevoelsmatig onderscheid dat nu nog steeds bestaat. Eenvoudige produkten, produkten met goedkope kleuren etc, worden ‘van plastic’ genoemd, terwijl de kast van de computer van ‘kunststof’ is, evenals het CD-plaatje en het skai-lederen bankstel. Door de plastic-produkten krijgen kunststoffen al snel de naam ‘goedkoop’ te zijn. Maar kunststoffen zijn ook handig. Dankzij kunststof hoeven we niet meer te sjouwen met zware grijze metalen emmers want er zijn lichte plastic emmers. Deze zijn daarbij leverbaar in tientallen moderne kleuren. Kunststof betekent dat er geen dieren hoeven te worden gedood voor een bontmantel want er is imitatiebont. Een boodschappentas mee naar de supermarkt is ook niet meer nodig, want je krijgt bij de kassa een plastic draagtas, die tegenwoordig steeds milieu-vriendelijker is.

het milieu

Ondanks de voordelen beginnen sommige mensen zich te storen aan kunststoffen en dan met name aan de kunststoffen die ze het etiket ‘plastic’ geven. Ze vinden plastics onnatuurlijk, sommigen in de zestiger jaren zien het zelfs als symbool voor de ondergang. Daarbij beschouwen ze plastics als milieu-onvriendelijk. Aan de andere kant blijft het moeilijk de voordelen ervan te missen.

De laatste tijd is het milieu-aspect sterk in de aandacht. De milieu-activisten van vandaag zijn chemicus of bioloog. Zij kennen de verschillen tussen de diverse kunststoffen, waardoor het milieu- aspect op een meer nuchtere, wetenschappelijker wijze wordt benaderd dan in de zestiger jaren. De milieu-activist van de jaren negentig propageert niet, zoals zijn voorgangers, het einde van de wereld, maar verspreidt kennis en informatie en vraagt om een verstandiger omgang met kunststof.

Print deze pagina
Bovenstaand bericht is geschreven op 24 september 2011 door in de categorie 2011, Oudedoos

Vorige en volgende berichten

« Ouder: Nieuwer: »

Comments are closed.




Een willekeurig bericht

Ik schrijf op deze site over allerlei onderwerpen. Soms is het heel persoonlijk, soms vooral informatief of beschouwend. Hieronder een willekeurig bericht uit ruim 1500 berichten.