Corruptie

Vraag het mijn vrienden, ik roep al een aantal jaren dat Nederland tot de meest corrupte landen ter wereld behoort. Niet Italië of landen in Afrika en Azië, maar Nederland. ‘Ja maar’, zeggen ze dan. En dan komen er verhalen over Italië en andere landen.

Maar van Italië weten we dat ze een cultuur van wederkerigheid hebben. En er zijn meer culturen die dat hebben, een gift of dienst hoort daarbij te worden beantwoord met een tegengift of -dienst.

En die douanier of politieagent in dat ontwikkelingsland die wat bijsnoept door wat extra snel voor je te lopen of jou wat voorrang te verlenen? Ach, noem het corruptie.

Maar het is van een heel andere orde dan de corruptie in Nederland. Vooral omdat bij de meeste corruptie in Nederland sprake is van een achterbakse mentaliteit.

Onbetrouwbaar

Het is gestoeld op gehaaidheid, onbetrouwbaarheid, onopgemerkte oneerlijkheid. Wanneer je met iemand zaken doet komt ineens dat duveltje uit het doosje, zijn er ineens eisen of ‘onuitgesproken verwachtingen’, is er die verborgen agenda van zelfverrijking, eigenbelang of toekomststrategie. De corruptie kan dan plaatsvinden in een één-op-één relatie, maar het kan ook tot uiting komen door de afspraken en/of connectie van de persoon met derden die jij niet kent.

Corruptie is er in allerlei gradaties, bij de echte machthebbers en bij het voetvolk. Waarbij natuurlijk direct moet worden gezegd dat niet iedereen corrupt is. Het is een klein percentage van de bevolking die zich er bewust schuldig aan maakt. Maar de mentaliteit is de afgelopen jaren slechter geworden en daarmee is het aantal mensen dat de verleiding niet kan weerstaan gegroeid.

Omstandigheden

Nu begrijp ik best dat het in Nederland vooral komt door de zakelijke en sociale omstandigheden. Ik zag de afgelopen jaren dat er, met name in zuidoost Nederland, veel ‘geregeld’ werd op de tennisbaan, rond de kerk en in het dorpscafé. Had ik als Randstedeling op vrijdag afspraken gemaakt met een klant, werd daar maandag aan getornd op een halfslachtige wijze waarbij uit het gesprek bleek dat er belangen waren die op een andere manier moesten worden ingevuld door druk van buiten. Van de omgeving, medewerkers of ambtenaren, vernam ik dan hoe de dorpsrelaties in elkaar staken. In de Randstad zijn de omstandigheden wellicht anders, het fenomeen blijft hetzelfde.

Gisteren had ik een lunchgesprek met een paar mensen. Naar aanleiding van de krantenartikelen over Jos van Reij en anderen kwam het onderwerp corruptie ter tafel.

Mijn eerste keer

Ik vertelde over de eerste keer dat ik ermee te maken kreeg. Ik was gevraagd een film te maken voor de Provincie Utrecht. Er was ook een andere filmmaker uitgenodigd. Die andere kreeg de opdracht. Van één van de ambtenaren, die ik een paar maanden later op een verjaardag tegenkwam, hoorde ik dat de andere cineast wat cadeautjes bij zijn prijsopgave had gedaan.

Ik begreep direct wat hij bedoelde, maar  wist ook dat ik dat nooit zou doen. Niet omdat ik zo’n brave jongen ben, maar omdat ik niet gehaaid genoeg ben opgevoed of gewoon omdat ik de subtiele signalen die corruptie in Nederland omgeven niet kan duiden.

Ander voorbeeld

Eén van mijn tafelgenoten gaf een voorbeeld uit zijn (zaken)leven. ‘Wie is corrupt?’, vroeg hij aan het begin van zijn verhaal. Hij had bij de bouw van bungalowparken burgemeesters en anderen meegenomen naar restaurants en nachtclubs. ‘Is die burgemeester corrupt, ben ik corrupt, waren we allebei corrupt’, vroeg hij ons. ‘In het begin dacht ik dat hij corrupt was’, ging hij verder, ‘ik deed het uit landsbelang maakte ik mezelf wijs’. Maar het is een glijdende schaal. Geleidelijk verleg je ongemerkt je grenzen, tot je uiteindelijk door en door corrupt bent. Maar je noemt dat niet zo, je noemt het zakendoen.

Het antwoord op zijn vraag was volgens alle aanwezigen dat hij net zo corrupt is als die burgemeester. Nadat dat was vastgesteld kwamen nog enkele andere disgenoten met voorbeelden, vooral om te tonen dat ze ook geen onbevlekt blazoen hebben. Daarbij bleek vooral dat het inderdaad een glijdende schaal is, van kwaad tot erger zoals de kruimeldief zich ontwikkelt tot huurmoordenaar.

Geld?

We denken bij corruptie doorgaans aan geld. Maar we waren het er aan de lunchtafel over eens dat het voooral om mentaliteit en ethiek gaat. Was het alleen geld, dan was het veel sneller te herkenen. En dat maakt ook dat we al snel naar ontwikkelingslanden wijzen als het over corruptie gaat, want bij die Afrikaanse politieman gaat het om geld en niet om een verdergaand belang in de toekomst. Als er geen geld in het geding is, is corruptie veel moeilijker vast te stellen.

Strafmaat

En ook over de beoordeling van de mate van corruptie is nog wel het een en ander te vertellen, bleek aan de lunchtafel. Net als de strafmaat bij criminele activiteiten verschilt, zo is de ene vorm van corruptie kwalijker dan de andere.

Complexiteit

Over één ding was ieder aan tafel het eens bij de huidige corruptie- of integriteitszaken. Het zijn goede voorbeelden van hoe de complexiteit, waarvan corruptie een onderdeel is, rondom een persoon groeit. Rondom een persoon hangt uiteindelijk een web van (deel)belangen, al dan niet gemaakte afspraken met een luchtje en gewone en duistere zaken. Wat naar buiten komt lijkt het sop in de kool niet waard (‘hij heeft iemand getipt over burgemeesterschap’), maar er zit een wereld achter die moeilijk te ontrafelen is.

Van zonnegod tot crimineel

Veel mensen in de omgeving van de persoon zijn op de hoogte en kennen onderdelen van het gehele verhaal. Maar ze houden hun mond. En daarmee blijft de corruptie, in welke vorm dan ook, hangen in een doofpot-achtig schemergebied.

Tot een persoon of groep er belang bij heeft iemand aan de schandpaal te zetten. De lunchgenoten kwamen met voorbeelden als het oorlogsverleden van ARP-dwarsligger Aantjes en de sjoemelende oom van toen CDA-kroonprins Eelco Brinkman.

Jos van Rey

Aan Jos van Rey zit ook een luchtje. Twee disgenoten wisten dat zeker. Ze hebben de man die opklom van verzekeringsagent tot Zonnegod van Roermond meerdere keren ontmoet. Ook hij was volgens hen een typisch voorbeeld van de genoemde complexiteit rondom een persoon. Voeg daarbij het gegroeide ego en de behoefte aan zelfverheerlijking en vroeg of laat komt de val. Niet, volgens één van hen, omdat hij iemand tipte over burgemeesterschap, maar om iets dat wellicht in de toekomst naar buiten komt. Of niet.

De jeugd

Terug achter mijn bureau gaat de telefoon. Het is een vriendin die voor een jeugdblad schrijft. Ik vertel over de lunch en het gesprek over corruptie wordt voortgezet. ‘Het is vooral iets van de oudere generatie’, zegt ze, ‘de jongere generatie is veel transparanter. De huidige jeugd heeft ook andere interesses. Ze gaan heel anders met bezit en macht om. Ik heb daar diverse onderzoeken over liggen.’.

Die onderzoeken naar generatie X, Y of Z zouden aantonen dat er andere tijden komen. Volgens de vriendin ligt het keerpunt rond 12 december van dit jaar. Dat de jonge generatie hoop geeft, dat ben ik met haar eens. De datum van het keerpunt, daar ben ik maar niet op doorgegaan.

Print deze pagina
Bovenstaand bericht is geschreven op 26 oktober 2012 door in de categorie 2012, Algemeen

Vorige en volgende berichten

« Ouder: Nieuwer: »

Een willekeurig bericht

Ik schrijf op deze site over allerlei onderwerpen. Soms is het heel persoonlijk, soms vooral informatief of beschouwend. Hieronder een willekeurig bericht uit ruim 2000 berichten.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

*

code