Lijfs, een taal in memoriam

Grizelda Kristina sprak Lijfs

Grizelda Kristina

Grizelda Kristina was de laatste persoon die Lijfs als moedertaal sprak. Ze overleed begin deze maand, op 2 juni,  op 103-jarige leeftijd.

Ze was als Grizelda Bertholds op 19 maart 1910 geboren in Vaide, toen nog een dorpje in Lijfland (tegenwoordig Letland).

Na de middelbare school in Vaide and Mazirbe ging ze met meerdere Lijfse kinderen in Lathi (Finland) verder studeren.

Emigreren

Ze werkte al kok in Riga en trouwde in 1938 met Voldemārs Kristiņš, een politieagent uit Vaide. In oktober 1944 vluchtte Grizelda met haar man en zes weken oude dochtertje naar Zweden. In 1947 emigreerde ze naar Ontario, Canada (sommige bronnen zeggen in 1949 of 1951).

Hoewel haar man ook uit Lijfland kwam, sprak hij geen Lijfs. Lange tijd had Grizelda niemand om Lijfs mee te praten. In 1990 werd ze gevraagd enkele teksten in het Lijfs te lezen voor wetenschappelijk onderzoek.

Lijfs en nog eentje

Grizelda was tweetalig opgevoed. Een familielid van haar, Viktor Bertholds, was de laatste inwoner van Lijfland (ook: Livonië) die alleen in zijn moedertaal Lijfs was grootgebracht. Hij overleed op 28 februari 2009 in Liepaja, een kustplaatsje in het huidige Letland.

Bij de bekendmaking van Viktors overlijden reageerden meerdere, inmiddels ook overleden, hoogbejaarde oud-inwoners van Lijfland, dat zij het Lijfs nog machtig waren. Velen van hen hadden delen van hun taal doorgegeven aan hun kinderen.

Hoewel dus algemeen wordt aangenomen dat met het overlijden van Grizelda Kristina het Lijfs nu een dode taal is, zijn er nog velen die Lijfse woorden en uitdrukkingen gebruiken in hun dagelijks taalgebruik. Met name in het Ests en Lets, de twee landen die zijn voortgekomen uit Lijfland.

Lijfland

Kaart van Lijfland uit 1895 waar mensen Lijfs spraken

Kaart van Lijfland uit 1895
(hier zwartwit en in wit vlak de letters Livland; klik voor vergroting en origineel)

Het Lijfs (of Lijflands) was een Fins-Oegrische taal, dat werd gesproken door inwoners van het voormalige Lijfland. De geschiedenis van Lijfland, een land bewoond door de Lijven, begint rond 1200 en wordt in belangrijke mate bepaald door voortdurende strijd tussen Ridderorden, Kerkelijke heersers, Duitsers, Polen, Denen, Zweden en Russen.

De naam Lijven komt van de oudste en edelste families van Baltische Duitsers, de familie Lieven. Oorspronkelijke Lievens, maar Nicholas, een lid van de 3e generatie Lievens, veranderde zijn naam in Lieven.

In 1920 werd, wat er over was van Lijfland, genationaliseerd. De grond, voor meer dan 90% eigendom van adel, werd verdeeld tussen Estland en Letland.

Fins-Oegrische taal

In overlijdensberichten van Grizelda Kristina en andere (oud-)inwoners van Lijfland wordt geschreven dat het Lijfs een Baltische taal is. Maar dat is niet zo. Het Lijfs is een Fins-Oegrische taal, evenals het Estisch. En binnen de familie van deze taal behoort het tot de Oostzeefinse taal. Lets behoort, hoewel Letland ook een Baltisch land is, ook niet tot de Baltische talen. Lets is Indo-Europees.

Het Lijfs is ontstaan rond 1200. In de dertiende eeuw werd het als moedertaal gesproken door circa 30.000 mensen. Rond 1850 waren dat er nog slecht ruim 2000 en sinds 2 juni jongstleden dus geen enkele meer. Tenzij, zoals bij eerdere overlijdensberichten is gebleken, zich weer hoogbejaarden bekend maken die de taal machtig blijken.

Meer informatie:

En dan zijn er nog beelden en geluid:
Een youtube filmpje waarin een oude vrouw in het Lets (met stukjes Lijfs) vertelt over het verdwijnen van het Lijfs, haar moedertaal staat momenteel helaas niet meer op Youtube

Print deze pagina
Bovenstaand bericht is geschreven op 13 juni 2013 door in de categorie 2013, Algemeen

Vorige en volgende berichten

« Ouder: Nieuwer: »

Een willekeurig bericht

Ik schrijf op deze site over allerlei onderwerpen. Soms is het heel persoonlijk, soms vooral informatief of beschouwend. Hieronder een willekeurig bericht uit ruim 2000 berichten.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

*

code