Dat is geen zuivere koffie

zuivere koffie

foto en ontwerp: Luc Reinders

Deze week hoorde ik drie keer de uitdrukking ‘dat is geen zuivere koffie’. Ik had het lange tijd niet gehoord. Geen zuivere koffie. De laatste keer dat ik het hoorde was een paar maanden geleden.

Koffietest

Martin, een vriend, had een nieuw espressoapparaat gekocht en testte verschillende koffiemerken. Bij elk merk draaide hij ook aan twee knopjes op zijn troostmachine, één voor de hoeveelheid water en één voor de hoeveelheid koffie per bakje leut.

Ik heb nooit zoveel koffie gedronken als die twee uur dat ik bij hem was. Gelukkig hoefde ik steeds maar een paar slokjes te nemen. Tijdens de test zei Martin ineens over een merk espressobonen ‘dat is geen zuivere koffie’.

Hij bedoelde het letterlijk en zat daarmee dicht bij de oorsprong van de uitdrukking. Weinig mensen weten waar de uitdrukking vandaan komt. Wat het betekent weten we wel. Het verwijst naar een bedenkelijke situatie of bedrijf. Wanneer je werkloze buurman ineens in een Maserati rijdt, dan vermoeden we al snel dat het geen zuivere koffie is, dat hij zich met duistere zaken bezighoudt.

Dat is geen zuivere koffie

De oorsprong van de uitdrukking ‘dat is geen zuivere koffie’ stamt uit de 19e eeuw. Dure gemalen koffie wordt stiekem vermengd met surrogaatproducten. Bijvoorbeeld met cichorei, dat toen al in gebruik was bij arbeiders als alternatief voor koffie.

In een verslag uit 1840 van een weeshuis in Zwolle staat dat bij alle maaltijden koffie wordt geschonken vermengd met cichorei. Die koffie was dus niet zuiver en geleidelijk komt rond 1850 de uitdrukking ‘dat is geen zuivere koffie’ in gebruik.

Schrijftaal

Eerst voornamelijk in de spreektaal. Later ook in de schrijftaal. In 1906 verschijnt in de zesde jaargang van Onze Eeuw een artikel waarin de redactie de uitdrukking speels gebruikt na een manipulatieve handelswijze van het bestuur en vraagt om ‘zuivere koffie’ .

In 1907 gebruikt Gerard van Hulzen de uitdrukking in het eerste deel van zijn boekje ‘De ontredderden’. In het tweede deel, op blz 151, schrijft hij ‘het lijkt me geen zuivere koffie… dan gaat-ie zeker op een volgende dag met een ander uit. Ze zoûen het mij niet bakke, hoor!’.

Zuivere koffie

Rond 1870 werd koffie zo vaak vermengd dat mensen juist vertelde wanneer ze ongemengde koffie serveerden. ‘Hier, een kopje zuivere koffie’. Jaren later, rond 1980, werd dezelfde opmerking gemaakt door bijvoorbeeld Max Havelaar om aan te geven dat hun koffie werd gemaakt door kleine koffieboeren die niet werden uitgebuit. En tegenwoordig zijn er biologische boeren die hun koffie zuiver noemen, zuiverder dan die van niet-biologische boeren.

Print deze pagina
Bovenstaand bericht is geschreven op 10 mei 2015 door in de categorie 2015, Algemeen

Vorige en volgende berichten

« Ouder: Nieuwer: »

Een willekeurig bericht

Ik schrijf op deze site over allerlei onderwerpen. Soms is het heel persoonlijk, soms vooral informatief of beschouwend. Hieronder een willekeurig bericht uit ruim 2000 berichten.

Geef een antwoord

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd.

*

code